بیماری عضله سفید
White muscle disease, Nutritional myopathy of calves and lambs, Nutritional muscular dystrophy, Enzootic muscular dystrophy , Stiff lamb disease
سلنیوم جزء عناصر کمیاب می باشد.کمبود آن عوارضی مانند کاتاراکت، ریزش مو، نقص گردش خون، کاهش وزن، ضعف، کاهش رشد، اختلال کبد و پانکراس، اختلالات پوستی و تولیدمثلی، دژنراتیو عضلات، سفتی عمومی، جداشدن بافت سم، نقص در سیستم ایمنی، افزایش استعداد ابتلا به ورم پستان را سبب مي شود. همچنین می تواند باعث بیماری عضله سفید و عدم باروری (پایین آمدن میزان لقاح، جذب جنینی، سخت زایی، جفت ماندگی، کاهش تولید شیر و کاهش کیفیت منی) شود که منجر به ضررهای قابل توجهی گردد. کمبود سلنیوم در بره ها باعث کاهش رشد در طی دوره پرورش شده و در گوسفندان سبب کاهش تولید پشم و افزایش بروز بیماریهای لثه می گردد. ویتامینE و سلنیوم همچنین نقش اساسی در پاسخ های ایمنی طبیعی بدن دارند.
چرا سلنیوم ضروری می باشد؟
سلنیوم برای رشد نرمال حیوانات ضروری می باشد. سلنیوم از طریق رژیم غذایی به دست آمده و فعالیت اولیه آن در بدن به عنوان عامل تمیز کننده یا آنتی اکسیدان است که مواد سمی حاصل از سلولهای بدن در طی متابولیسم طبیعی بدن را خنثی می کند. بدون وجود این آنتی اکسیدان ها، در رشد و تولید، اختلال ایجاد شده و بیماریهای جدی و حتی مرگ ممکن است رخ دهد.
چه عواملی روی قابلیت دسترسی سلنیوم تاثیر می گذارد؟
در هر مکانی که خاک قادر نباشد میزان ppm 0/1 سلنیوم فراهم کند، این بیماری در حیوانات دیده می شود.
قابلیت دسترسی سلنیوم بستگی به نوع خاک و گونه مرتع دارد. محتوای سلنیوم مرتع در فصل بهار هنگامی که رشد در بیشترین میزان است، در کمترین مقدار می باشد.گیاهان ریشه دار مانند یونجه نسبت به گیاهانی با ریشه کم عمق در این دوره دارای غلظتهای بیشتری از سلنیوم هستند. شبدر نسبت به دیگر گونه های مرتع در کسب سلنیوم از خاک کمتر توانایی دارد. مناطق با بارش شدید به علت شسته شدن سلنیوم نسبت به مناطق کم بارش سلنیوم کمتري دارا مي باشند.
چگونه کمبود سلنیوم تشخیص داده می شود؟
علائم کمبود سلنیوم غیر اختصاصی می باشد. با توجه به اینکه کمبود سایر عناصر کمیاب و مواد غذایی همچنین سبب کاهش میزان رشد و ناباروری می باشد. آزمایش خاک و مرتع غیر قابل اعتماد است. کمبود سلنیوم به وسیله اندازه گیری میزان آن در خون یا بافت تایید می گردد. میزان سلنیوم خون یک بیمار کمتر از ppm 04/0 می باشد.آزمایش خون حداقل در 10 گوسفند انجام شده و یا نمونه های کبدی از حیوانات کشتار شده مورد آزمایش قرار می گیرد. در غیر این صورت پاسخ به مکملهای سلنیوم ممکن است در نظر قرار گیرد. مشاوره دامپزشکی بهترین رویکرد برای اقدام صحیح می باشد.
بیماری عضله سفید چیست؟
یک بیماری دژنراتیو عضلات قلب و عضلات اسکلتی می باشد. بیماری عضله سفید می تواند در همه گونه حیوانات دیده شود، اما بیشتر در جوانترها، در حیوانات تازه متولد شده و با رشد سریع و در بره و گوساله های تازه از شیر گرفته شده دیده می شود. اعتقاد بر این است که بزغاله ها بیشتر از بره ها مستعد به بیماری هستند که احتمالا بدلیل اینکه آنها نیاز بیشتری به سلنیوم دارند. این بیماری در اثر کمبود شدید سلنیوم و یا ویتامین E اتفاق می افتد. معمولا علت دقیق آن مشخص نمی شود. بره ها معمولا از یک ماهگی مبتلا می شوند و این بیماری اغلب برگشت ناپذیر است.کمبود سلنیوم خون همزمان با کمبود سلنیوم خاک و دریافت ناکافی سلنیوم از علوفه های رشد یافته در روی این زمینها، باعث بیماری می گردد. کمبود ویتامین E به نوع خاک وابسته نیست و بیشتر در ارتباط با کیفیت علوفه است. حیواناتی که چرا می کنند معمولا میزان کافی از ویتامین E را دریافت می کنند، چرا که لگوم و مراتع تازه منابع خوبی از ویتامین E هستند در حالی که سیلو، دانه های روغنی، گیاهان غده ای، هسته مواد دانه ای و علوفه های خشک از نظر ویتامین E فقیر هستند.
این بیماری به دو صورت مادرزادی و اکتسابی دیده می شود که علائم آن شامل سفتی عضلانی، ضعف و تنفس سریع می باشد. علائم شبیه هم هستند اما در فرم مادرزادی باید دقت شود که هر سفتی و ضعف در هنگام تولد بیماری عضله سفید نمی باشد و بیماریهای دیگر نیز باید در نظر گرفته شود مانند: ویبریوز، پلی آرتریت، انتروتوکسمی، ریکتز. در موارد شدید ممکن است در اثر نارسایی قلبی مرگ ناگهانی رخ دهد. میزان مرگ و میر در بره های متولد شده با این بیماری بیشتر می باشد.
هنگامی که عضلات اسکلتی درگیر می شوند علائم بیماری بسیار متفاوت می باشد. از سفتی ملایم تا دردهای آشکار در هنگام حرکت و ناتوانی در ایستادن دیده می شود. بره ها و بزغاله ها در هنگامی که مجبور به ایستادن هستند ، احساس درد خیلی شدیدی می نمایند. این حیوانات سرحال به نظر رسیده و اشتهای معمولی دارند اما در واقع آنها بسیار ضعیف شده و قادر به بلند شدن نیستند.
هنگامی که بیماری قلب را مبتلا می کند حیوانات علائم مشابه پنومونی را که شامل سختی تنفس، ترشحات کف آلود از بینی ( ممکن است رگه های خون نیز دیده شود) و تب مشاهده می شود. میزان ضربان قلب و تنفس اغلب افزایش یافته و اغلب غیر منظم می شود. بیماری عضلانی اسکلتی و قلب ممکن است همزمان نیز حادث شود.
تجمع مواد سمی باعث آسیب عضلانی می شود. معمولا فعالترین عضلات (ماهیچه های ران) درگیر مي شوند. عضله آسیب دیده رنگ پریده است و در معاینه پس از مرگ قابل مشاهده است. بیماری عضله سفید می تواند همچنین قلب را تحت تاثیر قرار داده و سبب مرگ ناگهانی گردد. بیماری عضله سفید مادرزادی مرگ و میر بره ها را افزایش می دهد.
کمبود سلنیوم چه اثراتی روی بهره وری داشته است؟
کمبود شدید سلنیوم می تواند سبب زیانهای بهره وری به دلایل زیر گردد:
- کاهش باروری در میش ها و قوچها
- افزایش مرگ و میر در بره ها
- کاهش تولید پشم
- نرخ رشد ضعیف
آیا مسمومیت با سلنیوم می تواند رخ دهد؟
مسمومیت با سلنیوم در صورتی که به میزان زیاد تجویز شود، روي می دهد. مقدار mg 15 – 10 سلنیوم به صورت خوراکی و mg 5 به صورت تزریقی سبب مرگ بره ها می گردد. مکملهای حاوی سلنیوم تنها می بایست تحت نظر دامپزشک مصرف گردند. مهم است که تنها از یک نوع سلنیوم استفاده کنید (به عنوان مثال واکسن سلنیوم)، مگر اینکه دامپزشکتان موارد دیگر را توصیه کند. مسمومیت با سلنیوم ممکن است به دو صورت حاد و مزمن دیده شود. مسمومیت سلنیوم در گوسفند منجربه عدم تحرک و مرگ می شود.
علائم مسمومیت با سلنیوم شامل :
تنگی نفس، بی قراری، تاری دید، گیجی، بی اشتهایی، ترشح بزاق، دردهای شکمی، اسهال آبکی، تشنج، فلج و در نهایت مرگ مي باشد.
چه وقت مصرف مکملهای سلنیوم بیشترین اهمیت را دارد؟
- قوچ و میش: پیش از بالغ شدن تا از حداکثر باروری اطمینان حاصل کنیم.
- میش ها: از اواسط تا اواخر بارداری تا از میزان کافی سلنیوم برای رشد جنین اطمینان حاصل کنیم.
- بره ها: استفاده از واکسن برای اطمینان از میزان کافی مکمل ها در بره های در حال رشد.
- شرایط فصلی نیز باید در نظر گرفته شود.
کنترل و پیشگیری :
کمبود هنگامی حادث می شود که حیوانات از علوفه های با کیفیت پایین استفاده کنند. غلظت بالای سایر مواد معدنی (به عنوان مثال کلسیم، سولفور و مس) و محتوای مواد غذایی(نیترات، چربیهای غیر اشباع، سولفات) ممکن است جذب سلنیوم را در روده کوچک کاهش دهد. جیره هایی با اسیدهای چرب غیر اشباع زیاد یا کمبود ویتامینc و یا بتا کاروتینین، نیازهای ویتامین E را افزایش می دهد. در حالیکه سلنیوم کافی جیره غذایی تقریبا نقش حفاظتی در برابر کمبود ویتامین E بازی می کند. بیماری از طریق مصرف مکملهای حاوی sel+vit E پیشگیری شود. از آنجایی که این بیماری بیشتر در بره ها و بزغاله هایی رخ می دهدکه مادر آنها از جیره هایی حاوی مقدار ناکافی sel+vit E مصرف نموده اند ، مصرف این مکملها در دوران بارداری می تواند از بروز این بیماری در نوزادان تازه متولد شده جلوگیری نماید و این امر به این دلیل صورت می گیرد که سلنیوم از طریق جفت به جنین می رسد و همچنین در کلستروم (آغوز) نیز وجود دارد. در حالیکه ویتامین E توسط جفت به جنین منتقل نمی شود. میزان ویتامین E کلستروم با افزایش مصرف مکملها در میش ها افزایش می یابد. در نواحی که کمبود سلنیوم وجود دارد، بهترین روش استفاده از مکملها می باشد. یک روش عملی تزریق sel+vit E در هنگام تولد (IU 200 ویتامین E) و تکرار آن 30 روز بعد می باشد. فرآورده های تجویزی sel+vit E که در دسترس هستند شامل مقدار کافی ویتامین Eنمي باشند. اما میزان سلنیوم کافی است و تزریق آن بیش از یکبار ضروری نمی باشد و نمی بایست تکرار شود. چرا که سریعا به مسمومیت حاد تبدیل شده و باعث مرگ ناگهانی می شود.
روش متداول دیگر، خوراندن مکملهای سلنیومی ppm 3/0 می باشد. باید مراقب بود که میزان سلنیوم بیش از حد و به میزان مسمومیت نرسد.
نیاز بدن به ویتامین E ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار بگیرد. نسبت بالای اسیدهای چرب غیراشباع و کمبود اسیدهای آمینه حاوی سلنیوم و فسفر ممکن است نیازهای ویتامین E را افزایش دهد. علاوه بر این استرس و غلظت بالای نیترات کنسانتره، فلزات سنگین یا مایکوتوکسین ها ممکن است نیازهای ویتامین E را افزایش دهد.
آیا می توان سلنیوم را به عنوان مکمل در واکسن ها استفاده کنیم؟
Glanvac™ 6S B12 , Glanvac™ 6S, Glanvac™ 3S B12 , Glanvac™ 3S همگی حاوی مکملهای سلنیوم می باشند.
دوز مناسب واکسن چقدر می باشد؟
Glanvac™ 6S B12 , Glanvac™ 6S, Glanvac™ 3S B12 , Glanvac™ 3S به میزان 1 میلی لیتر و در زیر پوست تزریق می شوند.
درمان :
بهبود عوارض قلبی ناشی از بیماری معمولا غیرممکن است و آنهایی که زنده می مانند به خاطر ضایعات قلبی و عوارض حاصل از آن معمولا رشد نمی کنند. شکل عضلانی بیماری می تواند به صورت موفقیت آمیزی با استفاده از مکملهای sel+vit E درمان شود، اما مي بایست دقت شود که بیش از حد تجویز نگردد.
- تزریق: تزریق به بره های مبتلا و تازه متولد شده از بیماری
- بره های مبتلا : تزریق sodium selenite-vit E
- بره های تازه متولد شده : تزریق Bo- Se
- تغییر رژیم غذایی: تمام علوفه ها شامل یونجه بخصوص لگوم، باید شامل مقدار کافی ویتامین E باشد. اگر هیچ کدام در دسترس نباشد، می بایست تزریق انجام شود.
- از تزریق سلنیوم بیش از حد جلوگیری شود، چراكه سلنیوم بیش از حد سبب مسمومیت می گردد.
بدون دیدگاه