تب نزله ای بدخیم (MCF)

تب نزله ای بدخیم (MCF )

تب نزله ای بدخیم (MCF) در درجه اول توسط دو  هرپس ویروس مختلف ایجاد می شود که یکی در حیوانات وحشی و دیگری در گوسفند به عنوان میزبان مخزن شناخته شده است. میزبان این مخزن از نظر بالینی علائم بیماری را نشان نمی دهد، اما می تواند به عنوان منبع عفونت برای حیوانات حساس مانند گاو، گوزن، گاومیش کوهان دار امریکایی، بوفالو آبی و خوک  باشد که می توانند در اثر عفونت تلف گردند.
ویروس MCF، لنفوپرولیفریتیو (Lymphoprolifertive) بوده و به عروق خونی در اندامهای مختف حمله می کند، به طوری که علائم بالینی می تواند بسیار متغیر باشد و ممکن است شامل مرگ ناگهانی، تب بالا، اسهال(گاهی خونی)، کراتوکانژونکتیویت و ترشح از چشم و بینی، مننگوآنسفالومایلیت و تشنج باشد.

بیماری عموما انفرادی است، ولی مواردی از اشکال انزئوتیک آن با تلفاتی از17 % و حتی 50 % گزارش شده است. بیماری Peracute (با شروع ناگهانی وسریع) بوده که تمایل دارد در گونه های بسیار حساس رخ دهد. همچنین بیماری با چند نشانه مشخص کلینیکی ظاهر می شود، اما پیشرفت بیماری سریع و مرگ رخ می دهد. مرگ ناگهانی ممکن است بعد از یک روز افسردگی، ضعف یا  اسهال حادث شود. بیشتر علائم بالینی آشکار هنگامی دیده می شود که حیوانات برای مدت طولانی تری زنده بمانند. حیوانات مبتلا به بیماری حاد درگیر تب بالا و امتناع از غذا خوردن می شوند. گاو اغلب دچار کدورت قرنیه دو طرفه شده که از محل اتصال corneoscleral (بین بخش سفید چشم و قرنیه) آغاز می شود و به اطراف پیشرفت    مینماید(شکل1).

شکل 1- کدورت قرنیه در گاو مبتلا به MCF

ترشح سروزی (آبکی) oculonasal (چشم / بینی) در اوایل دوره بیماری شایع است. سپس این ترشحات، mucopurulent (موکوس / چرک) می شوند. سوراخهای بینی و پوزه معمولا پوسته پوسته شده و سختی
تنفسی و ترشح بزاق ممکن است دیده شود(شکل 2و 3). به علت وجود اگزودا و غشای کاذب در مجرای بینی، تنفس همیشه با تنگی نفس و صدای خرناس همراه می گردد. در مواردی خونریزی دو طرفه از بینی (Epistaxis) دیده می شود. در مرحله آخر بیماری، ابتلای سینوس پیشانی، می تواند به سینوسهای شاخی گسترش یافته و به حساسیت زیاد شاخ ها و گاهی افتادن غلاف آن منجر شود. می توان تورم فرج و مهبل (Vulvovaginitis) و نکروز نوک پستان در دام ماده و Balanopostitis در دام نر را مشاهده نمود.

داخل دهان اغلب قرمز و با خوردگی و زخم همراه است ( شکل 4). گاهی اوقات پوست قرمز یا دارای زخم  و scabs سخت ممکن است توسعه یابند. در برخی از حیوانات، سم ممکن است سست شده و یا پوسته خارجی آن خارج شود. مفاصل ممکن است متورم، تولید شیر اغلب کاهش  و گره های لنفاوی سطحی به طور قابل توجهی بزرگ  می شود. اسهال یا با خون و یا بدون خون و خون در ادرار بدلیل تورم مثانه (Cystite) نیز می تواند ، دیده می شود. گاهی اوقات، حیوانات علائم عصبی از جمله Hyperesthesia(افزایش حساسیت به لمس)، عدم تعادل، لرزش، Nystagmus (حرکت سریع، غیر ارادی و نوسانی کره چشم) و یا  فشار دادن سر را نشان می دهند. اگر چه بسیاری از حیوانات می میرند، عفونت مزمن و یا بهبود نیز امکان پذیر است. هیچ درمانی برای این بیماری ویروسی وجود ندارد.

شکل 2- پوزه حیوان مبتلا به MCF با علائم تشکیل پوسته وترشحات موکوسی چرکی از بینی

شکل3 شکل- ترشحات موکوسی– چرکی چشم و بینی در گوساله مبتلا به MCF

شکل 4- کام سخت (سقف دهان) گاو مبتلا ، این ضایعات شبیه زخمهای معمولی هستند.

علائم کالبدگشایی:

در کالبدگشایی دام، تمام درجات ضایعات بیماری در حفره دهان و بینی یا حلق بصورت سرخی، خونریزی و نکروز با بوی نامطبوع که مبین زخم نسبتا عمیق و گسترده می باشد، جلب نظر می کند. در مری زخمهای طولی و کم عمق دیده می شود. ابتلای پیش معده کمتر بوجود می آید و تورم این عضو محدود به سرخی و گاهی اوقات ضایعات هموراژیک مجزا و یا زخم می باشد و این ضایعات در شیردان خیلی مشهودتر می باشد.ضایعات روده ای از انتریت نزله ای تا انتریت دیفتری شکل یا هموراژیک با هیپرتروفی و نکروز پلاک پیرها (Plaque peyer ) تغییر می کند.

در دستگاه تنفسی ابتلای حفره بینی می تواند به سینوسهای بینی، حنجره و انشعابات تراکئوبرونش گسترش یابد. گاهی در ریه، مناطق آمفیزم ریوی جلب توجه می نماید. ضایعات چشمی شامل کراتیت بنابینی با کدورت قرنیه یا کراتیت زخمی و بالاخره خونریزی اطاق خلفی چشم (Hypohema) می باشد. آزمایش سیستم عصبی مرکزی، وجود ضایعات هموراژیک در مغز و مننژ را نشان می دهد. همچنین هیپرتروفی و دژنرسانس در کبد و طحال و کانونهای سفید رنگ به قطر 4- 2  میلیمتر روی کلیه و خونریزی و زخم در مخاط مثانه مشاهده     می گردد. هیپرتروفی عمومی غدد لنفاوی و گاهی همراه با خونریزی فابل بررسی است.

تشخیص قطعی MCF نیاز به تست های آزمایشگاهی دارد. تست آنتی بادی توسط cELISA ممکن است با هر دو سرم یا پلاسما (“red‐top” tube) انجام می شود. تشخیص حیوانات زنده از DNA ویروسی که توسط واکنش زنجیره ای پلی مراز (PCR)  انجام می شود ممکن است روی خون کامل در EDTA (“purple‐top” tube) انجام شود. نمونه های بعد از مرگ (حیوان مرده) برای تشخیص  DNA ویروسی بوسیله PCR، از غدد لنفاوی و یا طحال گرفته می شود. اما دیگر بافت های قابل قبول عبارتند از ریه، کلیه و روده. همچنین بافت ثابت شده با فرمالین می تواند برای تشخیص میکروسکوپی واسکولیت (التهاب عروق خون)پیشنهاد شود. تشخیص آنتی بادی MCF در گونه های بالینی حساس (مانند گاو، گاومیش کوهان دار امریکایی و گوزن) نشان از عفونت است، اما نشانه  بیماری نیست. فقدان آنتی بادی (آزمون   cELISAمنفی ) به طور کلی عدم عفونت را نشان می دهد به جز در مرحله  اولیه بیماری بالینی (<7 روز)  قبل از اینکه آنتی بادی بتواند تولید شود. بنابراین، PCR می بایست برای تایید موارد مشکوک بالینی MCF استفاده شود.

MCF از بیماری هایی مانند Rinderpest، اسهال ویروسی گاو (BVD)، Bluetongue، تب برفکی، تورم دهان وزیکولی، حساسیت به نور، کراتوکونژونکتیویت عفونی و چشم صورتی (Pink eye)  تفریق گردد. بلع مواد محرک و سوزاننده و گیاهان سمی و مایکوتوکسین ها نیز می تواند علائمی شبیه MCF داشته باشد. دامپزشکان باید هر گونه مرگ غیر معمول در مزرعه و یا دامداری و یا گاو دارای علائمی از قبیل تب بالا، وجود ضایعات در دهان و یا بر روی پاها را گزارش دهند.

دوره کمون بیماری را می توان در حیوانات حساس، طولانی نمود و تاخیر زمانی امکان پذیر است و تنها روش قابل اعتماد برای کنترل گونه حساس از حامل و یا میزبان مخزن، جداسازی آنها می باشد. بیشتر گاوها مستعد ابتلا به فرم وحشی  هستند، اما نسبتا به شکل گوسفندی MCF مقاوم می باشند.

• در صورت بروز هرگونه بیماری های غیر معمول / مرگ و میر، مراتب را به دامپزشک و یا ادارات دولتی گزارش دهید.

• برای جلوگیری از MCF، گاو را از گوسفند، به ویژه بره های جوان جدا نگاه دارید.
• MCF بین گاوها منتقل نمی شود.
• MCF در انسان ایجاد بیماری نمی نماید.

مهم است توجه داشته باشید که MCF یک بیماری مسری بین گاوها نمی باشد (از "گاو به گاو" منتقل نمی شود) و هیچگونه تهدیدی برای سلامت انسان ندارد و در بین انسان و حیوانات منتقل نمی شود.
تب نزله ای بدخیم می تواند با جدا کردن حیوانات حساس از گوسفند، بز، حیوانات وحشی و یا دیگر میزبانان مخزن مشکوک کنترل شود. به خصوص گاوها  باید از بره های جوانی که به نظر می رسد قادر به دفع مقادیر زیادی از ویروس می باشد دور نگاه داشته شوند. گزارشها نشان داده اند که گاومیش های کوهان دار امریکایی به خصوص مستعد ابتلا به MCF هستند. در یک مزرعه که در آن گاومیش کوهان دار امریکایی با بره ها قرار گرفته بودند، در حدود 50 روز پس از تماس، تعداد بسیار زیادی از گاومیش کوهان دار امریکایی دچار مرگ روزانه شدند.از 1600 راس گاومیش کوهان دار امریکایی،  بیش از 800 راس تلف شدند. از 177 راس گاومیش کوهان دار امریکایی که در کنار گوسفندان  بودند و خارج شدند، هیچ یک تلف نگردید.

نکات کلیدی در پرورش گاو و گاو کوهان دار و استراتژیهای موثر در کاهش خطر احتمالی عفونت MCF ؛

• گاوها و گاومیش ها مستعد ابتلا به این بیماری ویروسی کشنده می باشند که هیچ درمانی هم برای آن وجود ندارد.
• این ویروس در انسانها ایجاد بیماری نمی کند.
• ویروس در همه گوسفندان به عنوان حامل غیر آلوده وجود دارد.
• گاوها و گاومیش ها را از گوسفندان دور نگاه دارید.
• MCF می تواند بر اثر استرس همراه باشد، بنابراین استرس وارده به حیوانات را کاهش دهید.
• گاوهای مبتلا، سایر حیوانات را آلوده نمی کنند.
• گاوها را از گوسفندان و یا هر نوع ضایعات مربوط به گوسفندان دور نگاه دارید.
• توجه داشته باشید که بره های جوان بسیار مستعد به عفونت هستند.
• از مکانیسمهای انتقالی احتمالی برحذر باشید.
•  غذای کافی فراهم نموده و استرس را به حداقل برسانید .
• اگر بیماری شایع شد، حیوانات حساس را جدا نمایید.